Tiền và Tài sản

Điểm gây tranh cãi lớn nhất trong những phát ngôn về Tiền trong dân còn nhiều, xuất phát từ cách hiểu về khái niệm tiền và tài sản. Nếu coi tiền là một phương tiện thanh toán, thì chỉ có khoảng 10% tổng phương tiện thanh toán đang tồn tại dưới dạng tiền mặt, tức nằm bên ngoài hệ thống ngân hàng. Tức rất ít. Vì sao lại chỉ quan tâm đến tiền mặt? Vì tiền gửi đã nằm trong hệ thống ngân hàng và được phân phối (hiệu quả) vào nền kinh tế.

Còn nếu coi tiền về cơ bản là một loại tài sản, thì việc nói Tiền trong dân còn nhiều lại càng không đúng. Theo một số nguồn thì khoảng 60% - 70% tài sản của người dân Việt Nam là BĐS, lượng tiền gửi có tỷ trọng lớn thứ hai, từ 12% - 20%. Phải lưu ý rằng tiền gửi ở đây là nằm trong hệ thống ngân hàng.

Nói cách khác là thực tế cho thấy việc nói Tiền trong dân còn nhiều là không đúng. Mà cách nói đúng sẽ là Tài sản nhàn rỗi trong dân còn nhiều.

Kể cả như vậy, thì tại sao mọi người lại quan tâm đến việc Tài sản trong dân còn nhiều, đặc biệt là những tài sản tích lũy như vàng và BĐS?

Lập luận phổ biến

Lập luận chính bảo về cho quan điểm chỉ trích việc người dân tích lũy tài sản, là: tiền mang đi mua vàng/bđs hết, tiền bị chôn trong đất, trong vàng hết thì lấy đâu ra vốn để đầu tư, phát triển kinh tế? Nhưng không phải như vậy. Vấn đề không phải là do người dân mang tiền mua vàng hay mua BĐS mà tiền bị chôn trong vàng hay BĐS.

Logic rất đơn giản. Người A có 160 triệu và người B có 01 lượng vàng. Khi người A dùng 160 triệu đó để mua 1 lượng vàng của người B. Thì 160 triệu đó có bị rút ra khỏi nền kinh tế, hay rút ra khỏi hệ thống ngân hàng, khiến hoạt động phân bổ vốn bị đình trệ không? 

Không, 160 triệu đó chỉ đơn giản là chuyển từ người A sang người B. Nó vẫn nằm trong hệ thống ngân hàng, hay trong nhiều trường hợp là bị rút ra một thời gian trước khi được gửi lại vào hệ thống ngân hàng.

Nói cách khác, việc mua bán vàng hay BĐS chỉ là việc hoán đổi dạng tài sản này (tiền) sang dạng tài sản khác (vàng, BĐS) chứ không làm thay đổi về lựa của các loại tài sản. Hoạt động mua tài sản tích trữ cũng giống như tất cả các hoạt động mua bán khác, không làm đồng tiền rút khỏi lưu thông, hay rút khỏi hệ thống ngân hàng.

Trường hợp duy nhất khi mà việc mua tài sản tích trữ khiến tiền ra khỏi hệ thống, đó là khi tài sản tích trước được nhập khẩu. Ví dụ như nhập khẩu vàng, hay mua BTC từ người bán quốc tế. Tuy nhiên, thực tế là trong ít nhất 5 năm qua, Việt Nam không nhập vàng miếng, ngoại trừ hoạt động mua bán lậu quy mô nhỏ. Việc mua bán BTC cũng không nhất thiết là nhập khẩu, thị trường P2P diễn ra nhiều giao dịch giữa người Việt với người Việt.

Còn việc mua BĐS chắc chắn không làm tiền chảy ra khỏi nền kinh tế hay hệ thống ngân hàng.

Tài chính hóa

Cách tốt nhất để một nền kinh tế tăng trưởng, là các tài sản phải làm việc (tất nhiên là con người cũng phải làm việc, nhưng hiệu quả tăng trưởng của đồng vốn sẽ tốt hơn nhiều). Còn nếu không, nền kinh tế sẽ chỉ tăng trưởng nhờ việc chính phủ bơm tiền ra.

Trong tất cả các dạng tài sản mà người dân có thể nắm giữ, tiền là dạng có thể làm việc linh hoạt nhất, bằng cách đưa vào bảng cân đối kế toán của hệ thống ngân hàng dươi dạng tiền gửi, và chảy vào nền kinh tế dưới dạng cho vay. Trong nền kinh tế bank base như chúng ta, thì quá trình tái phân bổ nguồn lực nhàn rỗi này rất quan trọng. 

Nói cách khác, khi tài sản nằm dưới dạng tiền, nó có thể dễ dàng được phân bổ lại cho các thành phần khác trong nền kinh tế, đồng thời tạo ra dòng tiền đều đặn cho người dân. Trong khi đó, các dạng tài sản khác lại không thể.

Nói như vậy không có nghĩa rằng người dân không được nắm giữ các dạng tài sản khác thì nền kinh tế mới phát triển. Điều quan trọng ở đây, là phải có một cơ chế để monetization tài sản, để chúng có thể được đưa vào bảng cân đối của ngân hàng và tái phân bổ vào nền kinh tế.

Hãy lấy ví dụ cho dễ hiểu. Bạn nắm giữ một BĐS 10 tỷ, bạn sử dụng nó làm tài sản cầm cố để vay ngân hàng 9 tỷ. Đó chính là hình thức đơn giản nhất của monetize tài sản. Quyền sở hữu BĐS vẫn nằm trong tay bạn, nhưng bạn vẫn huy động được giá trị của tài sản để thực hiện việc đầu tư kinh tế.

Tất nhiên, bạn cũng có thể tự monetize tài sản của mình, như mang BĐS đi cho thuê. Khi đó BĐS của bạn sẽ tham gia vào hoạt động kinh tế (do người khác điều hành) và tạo dòng tiền vào cho bạn. Nó giúp tài sản không chết, tạo ra dòng tiền và đóng góp cho nền kinh tế. Nhưng trên bình diện toàn hệ thống, việc monetize tài sản như vậy không tham gia việc phân bổ lại nguồn lực cho toàn nền kinh tế.

Trên thế giới, asset monetization không dừng lại ở việc đi vay hay cho thuê, mà còn là tài chính hóa tài sản để có thể huy động một cách tốt nhất giá trị và khả năng sinh lời của tài sản. 

Một ví dụ gần gũi nhất là Mortgage-backed security (MBS). Các ngân hàng cho vay mua nhà, thay vì đợi khoản vay đáo hạn thì mới thu hồi được tiền, các ngân hàng đóng gói khoản vay này thành MBS và bán chúng. Ngân hàng bán được sẽ có thu hồi được tiền sớm hơn để tiếp tục cho vay, còn các nhà đầu tư MBS sẽ nhận được dòng tiền từ các khoản trả nợ vay mua nhà. Còn người vay sẽ sở hữu nhà.

Nói tới đây, chúng ta có thể hiểu rằng những phát ngôn về tiền trong dân còn nhiều, là mong muốn xây dựng cơ chế để asset monetization, hay tài chính hóa lượng tài sản nhàn rỗi nằm trong dân.

Nhìn xa hơn

Việc tài chính hóa tài sản, cũng sẽ đồng nghĩa với việc các tài sản được tài chính hóa, sẽ chính là tài sản đảm bảo cho các sản phẩm tài chính phái sinh từ nó. Điều đó sẽ có nghĩa như nào?

Hãy nhìn lại cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn năm 2008, khi giá trị tài sản nằm dưới mức giá trị mà thị trường định giá chúng cho các hợp đồng tài chính phái sinh, thì chuyện gì sẽ xảy ra? Đừng vội nhìn nó theo hướng tiêu cực.

Theo hướng tích cực, là một khi đã tài chính hóa tài sản, và để tránh những cuộc khủng hoảng có thể ảnh hưởng sâu rộng tới hệ thống ngân hàng và nền kinh tế, giá trị tài sản được tài chính hóa, sẽ không thể giảm xuống thấp hơn giá trị các hợp đồng tài chính dựa trên nó, nếu không muốn nói là giá trị tài sản sẽ tăng liên tục.

Tựu chung lại, xu hướng tài chính hóa tài sản hay asset monetization trên quy mô nền kinh tế là việc khó tránh. Nếu thực hiện đúng thì nó sẽ tạo động lực mới cho nền kinh tế. Nhưng dù nó có thành công hay không thì cũng sẽ khiến giá tài sản được chọn khó có thể giảm trong tương lai.